ข้ามไปที่เนื้อหาหลัก

หมาเฝ้าบ้าน พลังพลเมือง

13 กันยายน 2015
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 19 ฉบับที่ 6885 วันอาทิตย์ที่ 13 กันยายน พ.ศ.2558, http://www.m.ryt9.com/s/tpd/2249868)

            ในสังคมขององค์กรภาคประชาชนจะมีกลุ่มที่เรียกตัวเองว่าเป็น “Watch Dog” ทำหน้าที่หลากหลาย เช่น คุ้มครองสิทธิมนุษยชน ผู้ด้อยโอกาส ดูแลสิทธิประชาชน แม้กระทั่งตรวจสอบการทำงานขององค์กรศาสนา
            มีผู้แปลคำว่า “Watch Dog” เป็นภาษาไทยว่า “หมาเฝ้าบ้าน” และใช้คำๆ นี้แทนชื่อกลุ่มตนเองเรียกว่า “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” หรือเรียกสั้นๆ ว่าหมาเฝ้าบ้าน

อะไรคือ “หมาเฝ้าบ้าน” :
            เวลาพูดถึง “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” หรือ “หมาเฝ้าบ้าน” ขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) คนที่รู้จักคงให้คำตอบหลากหลายขึ้นกับทัศนคติมุมมองของแต่ละคน บ้างตอบว่าดีใจที่มีกลุ่มแบบนี้ มองหามานานแล้ว พร้อมสนับสนุนให้ความร่วมมือ บ้างอาจตอบว่าพวกอยู่ดีไม่ว่าดี ชอบยุ่งเรื่องชาวบ้าน และอื่นๆ อีกมากมาย
            ถ้าตอบแบบ “หมาจริงๆ” เจ้าของบ้านหวังอยากได้หมาที่ผู้เลี้ยงอุ่นใจทั้งยามตื่น ยามหลับ และยามเมื่อไม่มีใครอยู่บ้าน เป็น “หมา” ที่เป็น “หมาเฝ้าบ้าน” จริงๆ
            ในนิยามกลางๆ หมาเฝ้าบ้านคือประชาชนที่ต้องการมีส่วนร่วมต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชัน โดยเฉพาะการคอร์รัปชันที่เกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ ผู้ทุจริตต่อหน้าที่หรือประพฤติมิชอบ รวมทั้งภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง ตระหนักว่าปัญหาคอร์รัปชันนั้นใหญ่โต ไม่อาจทนอยู่นิ่งเฉย สังคมไทยจะเจริญและน่าอยู่กว่านี้มากหากการทุจริตลดน้อยลง พวกเขาอยากมีส่วนทำให้ประเทศน่าอยู่ยิ่งขึ้น
พวกเขาเป็นคนธรรมดาจากหลายวัย หลากหลายสาขาอาชีพ ทั่วทุกภาค ไม่ใช่พระเอกขี่ม้าขาว ไม่ใช่ “สไปเดอร์แมน ซุปเปอร์แมน” ลำพังหมาเฝ้าบ้านไม่สามารถแก้ปัญหาทุจริตคอร์รัปชันทั้งหมด แต่เป็นตัวอย่าง “พลังพลเมือง” ที่ลุกขึ้นสู้เพื่อความชอบธรรม สังคมที่ดีกว่า

หมาเฝ้าบ้านทำอะไรได้บ้าง :
            ยุทธศาสตร์หลักของหมาเฝ้าบ้านคือการสร้างและใช้พลังมวลชนผ่านสื่อต่างๆ โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ สิ่งที่เกิดขึ้นภายใต้ยุทธศาสตร์นี้คือ
            ประการแรก เปลี่ยนการบ่นเป็นการต้านโกง
            แทนที่จะนั่งบ่นว่าข้าราชการคนนี้คนนั้นโกง นักการเมืองตระกูลนี้ตระกูลนั้นคอร์รัปชัน (อาจจริงหรือไม่จริง) สมาชิกหมาเฝ้าบ้านจะเปลี่ยนการบ่นเป็นการหาข้อมูลเบื้องต้นอย่างมีหลักการ ให้ข้อมูลการทุจริตเบื้องต้นแก่หน่วยงานหมาเฝ้าบ้าน จากนั้นเมื่อทีมงานหมาเฝ้าบ้านตรวจสอบข้อมูล เห็นว่าข้อมูลครบถ้วนน่าเชื่อว่ามีการทุจริตคอร์รัปชันจริงก็จะนำข้อมูลเผยแพร่ผ่าน Facebook สมาชิกจะช่วยกันกดไลค์กดแชร์ ทำให้สังคมรับรู้ในวงกว้าง
            ในหลายกรณี ป.ป.ช. ป.ป.ท. จะดำเนินการต่อ หลายกรณีอยู่ระหว่างดำเนินการ แต่ผลสำคัญคือบรรดาผู้คิดจะทุจริตต้องระวังตัวมากขึ้น ต้องคอยระแวงว่าจะมีใครนำข้อมูลทุจริตให้หมาเฝ้าบ้านหรือไม่
            มีผู้กล่าวว่าคนสุจริตควรนอนหลับฝันดีมีความสุข ส่วนคนทุจริตต้องปล่อยให้หวาดผวา

            ประการที่ 2 การคว่ำบาตรทางสังคม (social sanction)
            เมื่อมีคนฟ้องร้องคดีทุจริต ตามระบบการสืบสวนสอบสวน การพิจารณาคดีในชั้นศาลในปัจจุบัน จะต้องใช้เวลาหลายปีกว่าคดีจะสิ้นสุด บางคดีอาจใช้เวลากว่าสิบปี หลายคดีหมดอายุความก่อน
            ในหลายกรณี ข้าราชการผู้กระทำทุจริตยังคงรับราชการต่อไป บางคนเติบโตก้าวหน้าขึ้นไปเรื่อยๆ (พร้อมกับทุจริตเพิ่มอีกหลายเรื่อง) จนคนฟ้องเอือมระอาและเห็นว่าตนเสี่ยงถูกคุกคามหากผู้ทุจริตรู้ว่าตนเป็นผู้ฟ้องร้อง
            ระบบของหมาเฝ้าบ้านไม่ต้องรอเวลาเป็นสิบปีเพราะใช้การคว่ำบาตรทางสังคม เผยแพร่ให้สังคมรับรู้ทั่วไปว่าใครมีพฤติกรรมส่อว่าทุจริตประพฤติมิชอบ

            ในอนาคต มาตรการคว่ำบาตรทางสังคมอาจหมายถึง การไม่คบค้าสมาคมด้วย และถ้าผู้ทุจริตเกี่ยวข้องกับบริษัทก็อาจคว่ำบาตรด้วยการไม่ซื้อสินค้าบริการของบริษัทนั้น
            ในอีกมุมหนึ่ง สามารถสนับสนุนข้าราชการ บริษัทห้างร้าน ร้านแผงลอยที่ทำหน้าที่ ดำเนินกิจการอย่างซื่อสัตย์สุจริต ข้าราชการสุจริตได้รับการปกป้องสนับสนุน
            บริษัทที่สนับสนุนการต่อต้านคอร์รัปชันจะเป็นภาพลักษณ์ที่ดีแก่บริษัทตนเอง แม้กระทั่งร้านข้าวมันไก่ ร้านก๋วยเตี๋ยวหน้าปากซอย หากสามารถพิสูจน์ว่าทำอาชีพด้วยความสุจริต ชาวบ้านในละแวกนั้นน่าจะเข้าไปอุดหนุน

ประโยชน์ของการเป็นสมาชิกหมาเฝ้าบ้าน :
            โครงการหมาเฝ้าบ้านทำงานอย่างมีวิสัยทัศน์ มียุทธศาสตร์ ดังนั้นผู้ประสงค์ต่อต้านคอร์รัปชันร่วมกับหมาเฝ้าบ้านอย่างใกล้ชิดจึงจำต้องผ่านการอบรมแนวทางของหมาเฝ้าบ้าน ผู้ผ่านการอบรมจะได้เป็น “อาสาสมัครสมาชิกหมาเฝ้าบ้าน” มีประโยชน์ดังนี้
            ประการแรก ได้รับการติดอาวุธ
            ผู้ผ่านการคัดเลือกจะได้รับการอบรมปฏิบัติการหมาเฝ้าบ้าน ประกอบวิสัยทัศน์ แนวคิดการต่อต้านคอร์รัปชันขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ยุทธศาสตร์หมาเฝ้าบ้าน กฎหมายที่เกี่ยวข้อง การคิดอย่างเป็นระบบ ไม่มโนไปเอง ไม่สรุปโดยขาดข้อมูลที่เชื่อถือได้ เป็นการฝึกฝนให้ “ดมกลิ่น” มองเห็นการทุจริตที่เกิดขึ้น
            ประการที่ 2 ได้รับการป้องกัน
            ผู้เปิดโปงทุจริตจำต้องรู้จักป้องกันตนเอง หมาเฝ้าบ้านสอนหลักให้รู้จักระมัดระวัง ไม่ทำผิดกฎหมายโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เช่น ถูกฟ้องหมิ่นประมาท ละเมิดกฎหมายลิขสิทธิ์เนื่องจากการแชร์ โพสต์ที่ผิดกฎหมาย
            การเปิดโปงกระทำในนามขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ปกปิดชื่อผู้แจ้งเบาะแสให้ข้อมูล เป็นอีกวิธีที่ใช้ปกป้องผู้หวังดีต่อชาติบ้านเมือง
            ประการที่ มีที่ปรึกษา
            ทันทีที่เป็นสมาชิกหมาเฝ้าบ้านหรือทำงานกับหมาเฝ้าบ้าน บุคคลผู้นั้นไม่ได้ต่อต้านคอร์รัปชันตามลำพังอีกต่อไป เพราะในระบบจะมีทีมงานคอยให้คำปรึกษา เติมเต็มส่วนที่ขาด
            ประการที่ มีเพื่อน
            สมาชิกหมาเฝ้าบ้านประกอบด้วยคนทุกเพศทุกวัย หลากหลายสาขาอาชีพจากทุกภาคส่วนของประเทศ เกิดเป็นสังคมของผู้มีอุดมการณ์เดียวกัน ร่วมเรียนรู้ผ่านความรู้ประสบการณ์ของเพื่อนๆ ภายในกลุ่ม ในแต่ละปีจะมีกิจกรรมพบปะตามความเหมาะสม
            การต่อต้านคอร์รัปชันเป็นทางไกลที่ต้องเดินอีกหลายปี มีอุปสรรค การเดินไปด้วยกันหลายคนย่อมดีกว่าการเดินไปคนเดียว ในระหว่างทางนอกจากมีเพื่อนคอยให้กำลังใจ ยังสามารถแวะชมความงามของโลกนี้ มิตรภาพอันงดงามคือหนึ่งในความงามของโลก

ผลของหมาเฝ้าบ้าน :
            “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” เริ่มต้นเมื่อราว 3 ปีก่อน ถือว่าเป็นโครงการน้องใหม่แต่มีผลงานเป็นที่ประจักษ์ ผลของหมาเฝ้าบ้านสามารถนำเสนอ 2 กรอบ คือ กรอบต่อต้านคอร์รัปชันกับกรอบพลังพลเมือง (active citizen)
            หลักคิดที่สำคัญคือ ในระบบกฎหมายระบบนิติธรรม ประชาชนไม่สามารถจับผู้อื่นใส่กุญแจมือ ลากตัวคนที่คิดว่าทำผิดกฎหมายเข้าคุก ไม่สามารถตัดสินพิพากษาว่านายคนนี้คนนั้นต้องจำคุกกี่ปี ต้องริบทรัพย์หรือไม่ เพราะหากสังคมเป็นเช่นนี้จะกลายเป็นสังคมคนเถื่อน ตั้งศาลเตี้ยพิพากษากันเอง
            หลักคิดอีกข้อคือปัญหาคอร์รัปชันต้องแก้ในหลายมิติ ต้องปฏิรูปครบวงจร ตั้งแต่ปฏิรูปค่านิยมความคิด ปฏิรูปการเมือง เศรษฐกิจ การศึกษา ระบบยุติธรรม ระบบราชการ เรื่องเหล่านี้ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงในชั่วข้ามคืน
            บางคนแนะนำว่าต้องปฏิรูปกฎหมายนำผู้กระทำผิดมาลงโทษอย่างทันท่วงที แต่การปฏิรูปกฎหมาย การบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังจำต้องอาศัยแรงสนับสนุนจากประชาชน ต้องอาศัยพลังพลเมืองเป็นอีกแรงขับเคลื่อนให้ความฝันนี้กลายเป็นความจริง หมาเฝ้าบ้าน องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) คืออีกหนึ่งตัวอย่างพลังพลเมืองที่กำลังขับเคลื่อนอยู่

            โดยรวมแล้ว “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” จึงเป็นศูนย์รวมและเป็นที่พึ่งพาของประชาชนผู้กำลังต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชัน สอนแนวทางตามยุทธศาสตร์ ให้รู้จักระมัดระวังตัวเอง มีเพื่อนมีที่ปรึกษาในระหว่างที่ประเทศกำลังเดินหน้าปฏิรูป

          หวังว่าความพยายามการขับเคลื่อนของหมาเฝ้าบ้านจะเป็นกำลังใจแก่กลุ่มพลังพลเมืองอื่นๆ เป็นแบบอย่าง เป็นแรงบันดาลใจให้ประชาชนคนธรรมดาร่วมมือสร้างสรรค์สิ่งดีงามในประเด็นอื่นๆ ด้านอื่นๆ
            การเป็นพลเมืองที่ดีทำได้ในหลายด้าน ไม่จำต้องเป็นการต่อต้านทุจริตเท่านั้น อาจเป็นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พวกต่อสู้เพื่อคนด้อยสิทธิ์ ฯลฯ ในท่ามกลางพลังพลเมืองทั้งหลายจะมีคนกลุ่มหนึ่งที่ขอทำหน้าที่เป็น “หมาเฝ้าบ้าน” ต่อต้านคอร์รัปชันอย่างต่อเนื่อง
            และด้วยความต่อเนื่อง การรวมกลุ่มอย่างมีเป้าหมาย ความมุ่งมั่นที่จะสร้างสรรค์สังคมให้ดีกว่าที่เป็นอยู่ เวลาและประสบการณ์จะหล่อหลอมคนเหล่านี้ให้มีความรู้ มีสติปัญญา ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพสูงยิ่งขึ้น เป็นที่วางใจของพลเมืองทั้งประเทศ
            หนทางข้างหน้าของ “หมาเฝ้าบ้าน” ยังอีกยาวไกล ผู้คนจะรับรู้ตีแผ่เรื่องราวของพวกเขาในระหว่างที่หมาเฝ้าบ้านตัวนี้มุ่งหน้าเดินทางไป
(หมายเหตุ เนื้อหาส่วนหนึ่งนำเสนอในเสวนา “พลังพลเมืองทำอะไรได้บ้าง” วันต่อต้านคอร์รัปชันแห่งชาติ 2558 เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2558)
-----------------------------

บรรณานุกรม:
1. ปฏิบัติการหมาเฝ้าบ้าน https://web.facebook.com/Watchdog.ACT
2. องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) http://www.anticorruption.in.th/