วันจันทร์ที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2558

หมาเฝ้าบ้าน พลังพลเมือง

13 กันยายน 2015
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 19 ฉบับที่ 6885 วันอาทิตย์ที่ 13 กันยายน พ.ศ.2558, http://www.m.ryt9.com/s/tpd/2249868)

            ในสังคมขององค์กรภาคประชาชนจะมีกลุ่มที่เรียกตัวเองว่าเป็น “Watch Dog” ทำหน้าที่หลากหลาย เช่น คุ้มครองสิทธิมนุษยชน ผู้ด้อยโอกาส ดูแลสิทธิประชาชน แม้กระทั่งตรวจสอบการทำงานขององค์กรศาสนา
            มีผู้แปลคำว่า “Watch Dog” เป็นภาษาไทยว่า “หมาเฝ้าบ้าน” และใช้คำๆ นี้แทนชื่อกลุ่มตนเองเรียกว่า “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” หรือเรียกสั้นๆ ว่าหมาเฝ้าบ้าน

อะไรคือ “หมาเฝ้าบ้าน” :
            เวลาพูดถึง “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” หรือ “หมาเฝ้าบ้าน” ขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) คนที่รู้จักคงให้คำตอบหลากหลายขึ้นกับทัศนคติมุมมองของแต่ละคน บ้างตอบว่าดีใจที่มีกลุ่มแบบนี้ มองหามานานแล้ว พร้อมสนับสนุนให้ความร่วมมือ บ้างอาจตอบว่าพวกอยู่ดีไม่ว่าดี ชอบยุ่งเรื่องชาวบ้าน และอื่นๆ อีกมากมาย
            ถ้าตอบแบบ “หมาจริงๆ” เจ้าของบ้านหวังอยากได้หมาที่ผู้เลี้ยงอุ่นใจทั้งยามตื่น ยามหลับ และยามเมื่อไม่มีใครอยู่บ้าน เป็น “หมา” ที่เป็น “หมาเฝ้าบ้าน” จริงๆ
            ในนิยามกลางๆ หมาเฝ้าบ้านคือประชาชนที่ต้องการมีส่วนร่วมต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชัน โดยเฉพาะการคอร์รัปชันที่เกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ ผู้ทุจริตต่อหน้าที่หรือประพฤติมิชอบ รวมทั้งภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง ตระหนักว่าปัญหาคอร์รัปชันนั้นใหญ่โต ไม่อาจทนอยู่นิ่งเฉย สังคมไทยจะเจริญและน่าอยู่กว่านี้มากหากการทุจริตลดน้อยลง พวกเขาอยากมีส่วนทำให้ประเทศน่าอยู่ยิ่งขึ้น
พวกเขาเป็นคนธรรมดาจากหลายวัย หลากหลายสาขาอาชีพ ทั่วทุกภาค ไม่ใช่พระเอกขี่ม้าขาว ไม่ใช่ “สไปเดอร์แมน ซุปเปอร์แมน” ลำพังหมาเฝ้าบ้านไม่สามารถแก้ปัญหาทุจริตคอร์รัปชันทั้งหมด แต่เป็นตัวอย่าง “พลังพลเมือง” ที่ลุกขึ้นสู้เพื่อความชอบธรรม สังคมที่ดีกว่า

หมาเฝ้าบ้านทำอะไรได้บ้าง :
            ยุทธศาสตร์หลักของหมาเฝ้าบ้านคือการสร้างและใช้พลังมวลชนผ่านสื่อต่างๆ โดยเฉพาะสื่อออนไลน์ สิ่งที่เกิดขึ้นภายใต้ยุทธศาสตร์นี้คือ
            ประการแรก เปลี่ยนการบ่นเป็นการต้านโกง
            แทนที่จะนั่งบ่นว่าข้าราชการคนนี้คนนั้นโกง นักการเมืองตระกูลนี้ตระกูลนั้นคอร์รัปชัน (อาจจริงหรือไม่จริง) สมาชิกหมาเฝ้าบ้านจะเปลี่ยนการบ่นเป็นการหาข้อมูลเบื้องต้นอย่างมีหลักการ ให้ข้อมูลการทุจริตเบื้องต้นแก่หน่วยงานหมาเฝ้าบ้าน จากนั้นเมื่อทีมงานหมาเฝ้าบ้านตรวจสอบข้อมูล เห็นว่าข้อมูลครบถ้วนน่าเชื่อว่ามีการทุจริตคอร์รัปชันจริงก็จะนำข้อมูลเผยแพร่ผ่าน Facebook สมาชิกจะช่วยกันกดไลค์กดแชร์ ทำให้สังคมรับรู้ในวงกว้าง
            ในหลายกรณี ป.ป.ช. ป.ป.ท. จะดำเนินการต่อ หลายกรณีอยู่ระหว่างดำเนินการ แต่ผลสำคัญคือบรรดาผู้คิดจะทุจริตต้องระวังตัวมากขึ้น ต้องคอยระแวงว่าจะมีใครนำข้อมูลทุจริตให้หมาเฝ้าบ้านหรือไม่
            มีผู้กล่าวว่าคนสุจริตควรนอนหลับฝันดีมีความสุข ส่วนคนทุจริตต้องปล่อยให้หวาดผวา

            ประการที่ 2 การคว่ำบาตรทางสังคม (social sanction)
            เมื่อมีคนฟ้องร้องคดีทุจริต ตามระบบการสืบสวนสอบสวน การพิจารณาคดีในชั้นศาลในปัจจุบัน จะต้องใช้เวลาหลายปีกว่าคดีจะสิ้นสุด บางคดีอาจใช้เวลากว่าสิบปี หลายคดีหมดอายุความก่อน
            ในหลายกรณี ข้าราชการผู้กระทำทุจริตยังคงรับราชการต่อไป บางคนเติบโตก้าวหน้าขึ้นไปเรื่อยๆ (พร้อมกับทุจริตเพิ่มอีกหลายเรื่อง) จนคนฟ้องเอือมระอาและเห็นว่าตนเสี่ยงถูกคุกคามหากผู้ทุจริตรู้ว่าตนเป็นผู้ฟ้องร้อง
            ระบบของหมาเฝ้าบ้านไม่ต้องรอเวลาเป็นสิบปีเพราะใช้การคว่ำบาตรทางสังคม เผยแพร่ให้สังคมรับรู้ทั่วไปว่าใครมีพฤติกรรมส่อว่าทุจริตประพฤติมิชอบ

            ในอนาคต มาตรการคว่ำบาตรทางสังคมอาจหมายถึง การไม่คบค้าสมาคมด้วย และถ้าผู้ทุจริตเกี่ยวข้องกับบริษัทก็อาจคว่ำบาตรด้วยการไม่ซื้อสินค้าบริการของบริษัทนั้น
            ในอีกมุมหนึ่ง สามารถสนับสนุนข้าราชการ บริษัทห้างร้าน ร้านแผงลอยที่ทำหน้าที่ ดำเนินกิจการอย่างซื่อสัตย์สุจริต ข้าราชการสุจริตได้รับการปกป้องสนับสนุน
            บริษัทที่สนับสนุนการต่อต้านคอร์รัปชันจะเป็นภาพลักษณ์ที่ดีแก่บริษัทตนเอง แม้กระทั่งร้านข้าวมันไก่ ร้านก๋วยเตี๋ยวหน้าปากซอย หากสามารถพิสูจน์ว่าทำอาชีพด้วยความสุจริต ชาวบ้านในละแวกนั้นน่าจะเข้าไปอุดหนุน

ประโยชน์ของการเป็นสมาชิกหมาเฝ้าบ้าน :
            โครงการหมาเฝ้าบ้านทำงานอย่างมีวิสัยทัศน์ มียุทธศาสตร์ ดังนั้นผู้ประสงค์ต่อต้านคอร์รัปชันร่วมกับหมาเฝ้าบ้านอย่างใกล้ชิดจึงจำต้องผ่านการอบรมแนวทางของหมาเฝ้าบ้าน ผู้ผ่านการอบรมจะได้เป็น “อาสาสมัครสมาชิกหมาเฝ้าบ้าน” มีประโยชน์ดังนี้
            ประการแรก ได้รับการติดอาวุธ
            ผู้ผ่านการคัดเลือกจะได้รับการอบรมปฏิบัติการหมาเฝ้าบ้าน ประกอบวิสัยทัศน์ แนวคิดการต่อต้านคอร์รัปชันขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ยุทธศาสตร์หมาเฝ้าบ้าน กฎหมายที่เกี่ยวข้อง การคิดอย่างเป็นระบบ ไม่มโนไปเอง ไม่สรุปโดยขาดข้อมูลที่เชื่อถือได้ เป็นการฝึกฝนให้ “ดมกลิ่น” มองเห็นการทุจริตที่เกิดขึ้น
            ประการที่ 2 ได้รับการป้องกัน
            ผู้เปิดโปงทุจริตจำต้องรู้จักป้องกันตนเอง หมาเฝ้าบ้านสอนหลักให้รู้จักระมัดระวัง ไม่ทำผิดกฎหมายโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เช่น ถูกฟ้องหมิ่นประมาท ละเมิดกฎหมายลิขสิทธิ์เนื่องจากการแชร์ โพสต์ที่ผิดกฎหมาย
            การเปิดโปงกระทำในนามขององค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) ปกปิดชื่อผู้แจ้งเบาะแสให้ข้อมูล เป็นอีกวิธีที่ใช้ปกป้องผู้หวังดีต่อชาติบ้านเมือง
            ประการที่ มีที่ปรึกษา
            ทันทีที่เป็นสมาชิกหมาเฝ้าบ้านหรือทำงานกับหมาเฝ้าบ้าน บุคคลผู้นั้นไม่ได้ต่อต้านคอร์รัปชันตามลำพังอีกต่อไป เพราะในระบบจะมีทีมงานคอยให้คำปรึกษา เติมเต็มส่วนที่ขาด
            ประการที่ มีเพื่อน
            สมาชิกหมาเฝ้าบ้านประกอบด้วยคนทุกเพศทุกวัย หลากหลายสาขาอาชีพจากทุกภาคส่วนของประเทศ เกิดเป็นสังคมของผู้มีอุดมการณ์เดียวกัน ร่วมเรียนรู้ผ่านความรู้ประสบการณ์ของเพื่อนๆ ภายในกลุ่ม ในแต่ละปีจะมีกิจกรรมพบปะตามความเหมาะสม
            การต่อต้านคอร์รัปชันเป็นทางไกลที่ต้องเดินอีกหลายปี มีอุปสรรค การเดินไปด้วยกันหลายคนย่อมดีกว่าการเดินไปคนเดียว ในระหว่างทางนอกจากมีเพื่อนคอยให้กำลังใจ ยังสามารถแวะชมความงามของโลกนี้ มิตรภาพอันงดงามคือหนึ่งในความงามของโลก

ผลของหมาเฝ้าบ้าน :
            “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” เริ่มต้นเมื่อราว 3 ปีก่อน ถือว่าเป็นโครงการน้องใหม่แต่มีผลงานเป็นที่ประจักษ์ ผลของหมาเฝ้าบ้านสามารถนำเสนอ 2 กรอบ คือ กรอบต่อต้านคอร์รัปชันกับกรอบพลังพลเมือง (active citizen)
            หลักคิดที่สำคัญคือ ในระบบกฎหมายระบบนิติธรรม ประชาชนไม่สามารถจับผู้อื่นใส่กุญแจมือ ลากตัวคนที่คิดว่าทำผิดกฎหมายเข้าคุก ไม่สามารถตัดสินพิพากษาว่านายคนนี้คนนั้นต้องจำคุกกี่ปี ต้องริบทรัพย์หรือไม่ เพราะหากสังคมเป็นเช่นนี้จะกลายเป็นสังคมคนเถื่อน ตั้งศาลเตี้ยพิพากษากันเอง
            หลักคิดอีกข้อคือปัญหาคอร์รัปชันต้องแก้ในหลายมิติ ต้องปฏิรูปครบวงจร ตั้งแต่ปฏิรูปค่านิยมความคิด ปฏิรูปการเมือง เศรษฐกิจ การศึกษา ระบบยุติธรรม ระบบราชการ เรื่องเหล่านี้ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงในชั่วข้ามคืน
            บางคนแนะนำว่าต้องปฏิรูปกฎหมายนำผู้กระทำผิดมาลงโทษอย่างทันท่วงที แต่การปฏิรูปกฎหมาย การบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังจำต้องอาศัยแรงสนับสนุนจากประชาชน ต้องอาศัยพลังพลเมืองเป็นอีกแรงขับเคลื่อนให้ความฝันนี้กลายเป็นความจริง หมาเฝ้าบ้าน องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) คืออีกหนึ่งตัวอย่างพลังพลเมืองที่กำลังขับเคลื่อนอยู่

            โดยรวมแล้ว “โครงการหมาเฝ้าบ้าน” จึงเป็นศูนย์รวมและเป็นที่พึ่งพาของประชาชนผู้กำลังต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชัน สอนแนวทางตามยุทธศาสตร์ ให้รู้จักระมัดระวังตัวเอง มีเพื่อนมีที่ปรึกษาในระหว่างที่ประเทศกำลังเดินหน้าปฏิรูป

          หวังว่าความพยายามการขับเคลื่อนของหมาเฝ้าบ้านจะเป็นกำลังใจแก่กลุ่มพลังพลเมืองอื่นๆ เป็นแบบอย่าง เป็นแรงบันดาลใจให้ประชาชนคนธรรมดาร่วมมือสร้างสรรค์สิ่งดีงามในประเด็นอื่นๆ ด้านอื่นๆ
            การเป็นพลเมืองที่ดีทำได้ในหลายด้าน ไม่จำต้องเป็นการต่อต้านทุจริตเท่านั้น อาจเป็นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม พวกต่อสู้เพื่อคนด้อยสิทธิ์ ฯลฯ ในท่ามกลางพลังพลเมืองทั้งหลายจะมีคนกลุ่มหนึ่งที่ขอทำหน้าที่เป็น “หมาเฝ้าบ้าน” ต่อต้านคอร์รัปชันอย่างต่อเนื่อง
            และด้วยความต่อเนื่อง การรวมกลุ่มอย่างมีเป้าหมาย ความมุ่งมั่นที่จะสร้างสรรค์สังคมให้ดีกว่าที่เป็นอยู่ เวลาและประสบการณ์จะหล่อหลอมคนเหล่านี้ให้มีความรู้ มีสติปัญญา ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพสูงยิ่งขึ้น เป็นที่วางใจของพลเมืองทั้งประเทศ
            หนทางข้างหน้าของ “หมาเฝ้าบ้าน” ยังอีกยาวไกล ผู้คนจะรับรู้ตีแผ่เรื่องราวของพวกเขาในระหว่างที่หมาเฝ้าบ้านตัวนี้มุ่งหน้าเดินทางไป
(หมายเหตุ เนื้อหาส่วนหนึ่งนำเสนอในเสวนา “พลังพลเมืองทำอะไรได้บ้าง” วันต่อต้านคอร์รัปชันแห่งชาติ 2558 เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2558)
-----------------------------

บรรณานุกรม:
1. ปฏิบัติการหมาเฝ้าบ้าน https://web.facebook.com/Watchdog.ACT
2. องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) http://www.anticorruption.in.th/

วันจันทร์ที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2558

แองโกลา คนโกงครองเมือง

กันยายน 2015
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 19 ฉบับที่ 6878 วันอาทิตย์ที่ 6 กันยายน พ.ศ.2558, http://www.ryt9.com/s/tpd/2244815)

โดยทั่วไปโทษของการทุจริตคอร์รัปชันแบ่งออกเป็นด้านเศรษฐกิจกับการเมือง
            คอร์รัปชันบิดเบือนกลไกตลาด ทรัพยากรถูกใช้อย่างไม่สมควร ต้นทุนเพิ่ม กำไรลด ขัดขวางการลงทุน เป็นตัวถ่วงความเจริญทางเศรษฐกิจ
            ถ้าพิจารณาในกรอบของรัฐบาล เป็นที่ยอมรับทั่วไปว่าเจ้าหน้าที่มักเป็นต้นเหตุของการทุจริตเสียเอง ทั้งข้าราชการพลเรือน เจ้าหน้าที่ตำรวจ บรรดาผู้รักษากฎหมาย กระทบต่อราชการทั้งระบบ การคอร์รัปชันเพิ่มต้นทุนก่อสร้างโครงการต่างๆ ได้โครงการที่ไม่สมราคาหรือแม้กระทั่งโครงการที่ไม่จำต้องมี รัฐบาลที่คอร์รัปชันจึงต้องเพิ่มภาษี สูญเสียงบประมาณในด้านอื่นๆ เช่น สาธารณสุข การศึกษา

            ในทางการเมือง คอร์รัปชันบั่นทอนความเชื่อว่าความสำเร็จเป็นโอกาสแก่ทุกคนที่พยายามหาเลี้ยงชีพอย่างสุจริต กลายเป็นว่าคนฉ้อฉล มีเครือข่ายอำนาจผิดกฎหมายเป็นพวกที่ได้เปรียบ คนที่ทำตามกฎหมายเป็นพวกเสียเปรียบ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือสังคมเกิดค่านิยมว่ากฎหมายไม่ศักดิ์สิทธิ์ ระบบตรวจสอบปราบปรามทุจริตพึ่งไม่ได้ (หรือพึ่งได้น้อย) ตำแหน่งทางการเมือง เจ้าหน้าที่ส่วนกลาง ท้องถิ่น เป็นเรื่องการเข้าไปกอบโกยผลประโยชน์ส่วนตนเป็นหลัก ระบอบการปกครองไม่ว่าจะเป็นประชาธิปไตย สังคมนิยม อำนาจนิยมรูปแบบต่างๆ คือการที่พวกขี้ฉ้อเข้าครองอำนาจ ขูดรีดประชาชน
            ประชาชนจึงไม่ศรัทธาต่อบรรดาผู้ปกครอง เจ้าหน้าที่ รวมทั้งเอกชนที่เกี่ยวข้อง ประชาชนน้อยคนคิดทำเพื่อส่วนรวม เพราะค่านิยมของสังคมคนโกงครองเมืองคือทำเพื่อตนเอง

          ถ้าวิเคราะห์องค์รวม มูลเหตุการคอร์รัปชันอย่างกว้างขวางสัมพันธ์กับการเมืองของประเทศที่คนโกงครองอำนาจทุกมิติ ทุกระดับ การที่เป็นเช่นนี้เกิดจากคนโกงเข้าไปในมีอำนาจปกครอง มีอำนาจแล้วโกงต่อและขยายอำนาจ ประสานผลประโยชน์กับคนโกงอื่นๆ
สาธารณรัฐแองโกลาหรือแองโกลาในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 คือตัวอย่างประเทศเช่นนี้

แองโกลา รัฐบาลที่คนโกงครองอำนาจ :
แองโกลาตั้งอยู่ทางตอนใต้ของทวีปแอฟริกา มีพื้นที่ติดมหาสมุทรแอตแลนติก ไม่ใช่ประเทศแห้งแล้ง มีภูมิอากาศแบบมรสุม ตกเป็นอาณานิคมของโปรตุเกสในช่วงต้นศตวรรษที่ 20
กระแสชาตินิยมก่อให้เกิดกลุ่มต่อต้าน 3 กลุ่มใหญ่ๆ ได้แก่ The Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA) The National Front of Angolan Liberation (FNLA) และ The National Union for the Total Independence of Angola (UNITA) แต่ละกลุ่มต่างมีกองกำลังและพื้นที่อิทธิพลของตนเอง มีการต่อสู้เพื่อเอกราชอย่างต่อเนื่อง
1975 รัฐบาลโปรตุเกสคืนเอกราชแก่แองโกลาภายใต้การบริหารของทั้ง 3 กลุ่ม ไม่นานรัฐบาลผสมก็ล่ม MPLA ใช้กำลังยึดครองอำนาจบริหาร ปกครองประเทศตามแนวสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ภายใต้การสนับสนุนนของค่ายโซเวียตรัสเซีย ด้านรัฐบาลอเมริกันสนับสนุนฝ่าย UNITA ทำสงครามกองโจรกับ MPLA
เมื่อสิ้นสุดสงครามเย็น ชาติมหาอำนาจทั้ง 2 ถอนการสนับสนุน ได้ข้อสรุปสันติภาพ จัดการเลือกตั้งทั่วไปตามระบอบประชาธิปไตยในปี 1992 ภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิดของโปรตุเกส สหรัฐและรัสเซีย แต่ Savimbi ผู้นำ UNITA ไม่ยอมรับผลการเลือกตั้งเมื่อตนเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ เกิดสงครามกลางเมืองอีกรอบ ในปี 2002 Savimbi เสียชีวิตจากกองกำลังของรัฐบาล สงครามกลางเมืองยุติ หลังมีผู้เสียชีวิตหลายล้านคน
การจัดตั้งรัฐบาลใหม่ตามระบอบประชาธิปไตยไม่ช่วยให้ชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนดีขึ้นเท่าใดนัก ฝ่ายการเมืองการปกครองที่ขณะนี้อยู่ในมือของ MPLA กุมอำนาจเบ็ดเสร็จ เป็นผู้ปกครองที่ทุจริตคอร์รัปชัน การทุจริตแพร่กระจายในทุกระดับ

รูปแบบการทุจริตที่พบเห็นมากที่สุดคือ การจ่ายใต้โต๊ะ อยากให้ลูกเรียนหนังสือต้องจ่ายใต้โต๊ะ ธุรกิจเอกชนเมื่อติดต่อราชการต้องจ่าย ใครมีเงินมากกว่าเป็นผู้ชนะคดีความ แม้กระทั่งหากต้องการให้แพทย์ตรวจรักษาก็ต้องจ่ายใต้โต๊ะ
MPLA ที่ครั้งหนึ่งประกาศว่าต่อสู้กับเจ้าอาณานิคมยุโรปเพื่อเอกราช บัดนี้เป็นผู้กดขี่ประชาชนคนแอฟริกาด้วยกันเอง

หนึ่งในประเด็นที่เอ่ยถึงมากที่สุดคือน้ำมัน แองโกลาส่งออกน้ำมันเป็นอันดับ 2 ของประเทศในทวีปแอฟริกา จีดีพีร้อยละ 60 มาจากอุตสาหกรรมน้ำมัน และร้อยละ 80 ของงบประมาณรัฐมาจากน้ำมัน
ในช่วงปี 2004-08 ราคาน้ำมันที่พุ่งทะยานช่วยให้เศรษฐกิจเติบโตถึงร้อยละ 15 ต่อปี แต่ในภาพรวมแล้วประชาชนไม่ได้รับประโยชน์มากเท่าที่ควร สิ่งที่เรียกว่าความเจริญการพัฒนากระจุกตัวอยู่ในเมืองที่คนมั่งมี คนชนชั้นกลางกลุ่มเล็กๆ อาศัย แต่คนส่วนใหญ่อยู่อย่างยากจน ระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานขาดแคลน วัฎจักรชีวิตของคนจนอยู่ในวงวันแห่งความยากจน ไร้การศึกษา สิ้นหวังและอายุสั้น
ผลกำไรจำนวนมากตกอยู่กับผู้ปกครองไม่กี่กลุ่ม ระบบบัญชีของธุรกิจน้ำมันไม่โปร่งใส อันที่จริงประชาชนไม่รู้ด้วยซ้ำว่าบริษัทมีกำไรเท่าใดกันแน่ มีผู้สงสัยว่าปริมาณที่ส่งออกจริงต่ำกว่ารายงานของบริษัท แต่รัฐบาลยืนยันว่ารายงานถูกต้อง ได้พยายามป้องกันการทุจริตแล้ว
รายงานของ Rafael Marques de Morais ชี้ว่าอุตสาหกรรมน้ำมัน เพชรพลอย สื่อ และธนาคารอยู่ในมือของกลุ่มอำนาจเดียวกัน เพื่อควบคุมระบบเศรษฐกิจทั้งประเทศ นั่นหมายความว่า ผู้ปกครองได้ถืออำนาจรัฐ อำนาจทหาร และกุมหัวใจเศรษฐกิจไว้ด้วย ทั้งหมดนี้เป็นของคนเพียงไม่กี่กลุ่มที่ร่วมมือกัน

รัฐบาลประกาศนโยบายต่อต้านคอร์รัปชัน สร้างหน่วยงานต่อต้านการทุจริต ประธานาธิบดี Jose Eduardo dos Santos กล่าวเมื่อพฤศจิกายน 2009 ว่าจะไม่ยอมรับคอร์รัปชันแม้แต่น้อยนิด (zero toleranceแต่เท่าที่ปรากฏกลไกไร้ประสิทธิภาพ กฎหมายและการบังคับใช้อ่อนแอ หน่วยงานต่อต้านคอร์รัปชันได้รับงบประมาณสนับสนุนเพียงน้อยนิด ไม่สามารถรับมือปัญหาทุจริตที่มีดาษดื่น สภาพเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหม่
ในระยะหลังรัฐบาลออกระเบียบเพิ่มเติมเพื่อต่อต้านการทุจริต ยอมรับการติดตามข้อมูลจากหน่วยงานระหว่างประเทศมากขึ้นเนื่องจากแรงกดดันจากต่างชาติ อย่างไรก็ตามยังเหลือช่องให้ทุจริตอีกมาก
จากข้อมูลหลักฐานที่ปรากฏ หลายภาคส่วนทั้งในและต่างประเทศจึงตั้งคำถามว่ารัฐบาลมีความจริงใจจริงจังต่อการปราบปรามทุจริตมากเพียงใด

            แองโกลาไม่ได้ยากจนเป็นประเทศด้อยพัฒนาเพราะขาดแคลนทรัพยากร แต่เพราะคนโกงครองเมือง การเป็นรัฐบาลที่ไม่โปร่งใสทำให้ผู้ปกครองต้องกุมอำนาจต่อไป ป้องกันไม่ให้พลเมืองจับผิดตน และสถานการณ์จะเป็นเช่นนี้ต่อไปเรื่อยๆ รัฐบาลต้องพยายามสร้างสถานการณ์ให้ประชาชนมัวแต่วุ่นอยู่เรื่องปากท้อง เชื่อว่าฝ่ายการเมืองกำลังปฏิรูปประเทศ
ทุกวันนี้สถานการณ์คอร์รัปชันยังอยู่ในสภาพเลวร้าย ดัชนีชี้วัดภาพลักษณ์คอร์รัปชัน ประจำปี 2014 (Corruption Perceptions Index 2014) แองโกลาอยู่ในลำดับเกือบแย่ที่สุด คือได้ที่ 168 จาก 175 ประเทศ (ประเทศไทยได้ที่ 85) ชี้ว่านโยบายการต่อต้านคอร์รัปชันที่รัฐบาลพยายามทำหลายสิบปีไร้ผล สถานการณ์วันนี้ไม่ต่างจากที่ผ่านมามากนัก

การต่อต้านทุจริตที่ได้ผล :
            หลักสำคัญที่เอื้อให้นโยบายต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชันได้ผล มีอยู่ 2 ประการคือ ความตั้งใจจริงของรัฐบาลกับความร่วมมือของภาคประชาชน
            เกาหลีใต้กับสิงคโปร์เป็น 2 ประเทศที่มักถูกเอ่ยถึง เบื้องหลังความสำเร็จคือผู้นำประเทศตั้งแต่สมัยประธานาธิบดี Kim Young-sam (ดำรงตำแหน่งช่วง 1993–1997) และต่อจากนั้นอีกหลายคนต่างต่อต้านอย่างจริงจัง รณรงค์ทั่วประเทศ
            ส่วนสิงคโปร์เป็นตัวอย่างรัฐบาลของชนชั้นปกครองชุดเดียวกันบริหารประเทศต่อเนื่อง เริ่มต่อต้านคอร์รัปชันอย่างจริงจังด้วยการยึดหลักไม่ยอมรับคอร์รัปชันแม้แต่น้อย
            สังเกตว่าไม่ใช่รัฐบาลไม่รู้ว่าจะดำเนินการเช่นไร สำคัญอยู่ที่เจตจำนงเป็นหลัก

            ปัจจัยสำคัญอีกข้อคือความร่วมมือของประชาชน ข้อมูลบางแหล่งระบุว่านักธุรกิจ นักลงทุนอเมริกันที่ทำธุรกิจกับต่างเป็นประเทศเป็นคนกลุ่มแรกๆ ที่เรียกร้องการต่อต้านคอร์รัปชันระดับโลก
            ความร่วมมือของภาคประชาชนก่อให้เกิดองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน หนึ่งในหน่วยงานที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคือ  “องค์กรเพื่อความโปร่งใสนานาชาติ” (Transparency International: TI) องค์กรเกิดขึ้นภายใต้แนวคิดว่าภาคประชาชนควรมีส่วนร่วมต่อต้านคอร์รัปชันโดยตรง นอกจาก TI ยังมีกลุ่มอื่นๆ อีกมากทั้งระดับระหว่างประเทศกับระดับท้องถิ่น ทุกวันนี้องค์กรเหล่านี้มีผลงานทั้งในระดับประเทศและระหว่างประเทศ

สรุป :
            ไม่มีรัฐบาลในระบอบประชาธิปไตยใดที่ไม่เห็นด้วยกับการต่อต้านทุจริตคอร์รัปชัน ทุกรัฐบาลต่างมีนโยบาย มีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ดังกล่าว แต่ผ่านมาแล้วหลายสิบปีการทุจริตในหลายประเทศไม่ดีขึ้น บางประเทศแย่ลงด้วยซ้ำ เกิดคำถามว่ารัฐบาลจริงใจกับนโยบายดังกล่าวมากเพียงใด ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น
            แองโกลาเป็นตัวอย่างประเทศที่การทุจริตลงรากถึงขีดสุด ในมุมหนึ่งอธิบายได้ว่าเจ้าหน้าที่รัฐไม่ได้ทำตามบทบาทหน้าที่ แต่ขึ้นกับเงินใต้โต๊ะผลประโยชน์ที่ได้ ในมุมที่ลึกกว่าชี้ว่ากลุ่มผู้ปกครองยึดครองอำนาจทั้งระบบ สังคมเช่นนี้ส่งเสริมอำนาจมืด อำนาจผิดกฎหมาย ส่งเสริมค่านิยมให้เจ้าหน้าที่ไม่ต้องรักษากฎหมาย ประชาชนไม่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย
            ภัยของคอร์รัปชันที่ร้ายแรงที่สุดจึงอยู่ที่ระบบจริยธรรมของสังคมที่กำลังตกต่ำเสื่อมถอย ที่สุดแล้วคนในสังคมจะมองว่าการทำร้ายกันเป็นเรื่องธรรมดา เป็นสังคมที่กำลังทำลายตัวเอง
            วันนี้ สถานการณ์ในหลายประเทศดีกว่าแองโกลา อย่างน้อยมีประชาชนผู้รักชาติรักบ้านเกิดยินดีลุกขึ้น ร่วมมือต่อต้านการคอร์รัปชัน เป็นแสงสว่างแห่งความหวัง เป็นจุดเริ่มของไฟที่อาจจะลุกโชติช่วง ที่สุดแล้วประชาชนทุกคนต้องไม่ลืมว่าตนคือพลเมือง คือเจ้าของประเทศ พลังพลเมืองคือรากฐานแห่งชาติบ้านเมืองที่เจริญรุ่งเรืองอย่างยั่งยืน
(หมายเหตุ เนื้อหาส่วนหนึ่งนำเสนอในเสวนา “พลังพลเมืองทำอะไรได้บ้าง” วันต่อต้านคอร์รัปชันแห่งชาติ 2558 เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2558)
----------------------

บรรณานุกรม:
1. องค์กรเพื่อความโปร่งใสในประเทศไทย. (2014). ดัชนีชี้วัดภาพลักษณ์คอร์รัปชัน ประจำปี พ.ศ. 2557. Retrieved from http://www.transparency-thailand.org/thai/index.php/2014-11-24-03-07-28/2014-11-24-03-09-45/346-2557
2. Benning, Joseph F. (2007). Corruption. In Encyclopedia of Governance. ( pp.173-176). USA: SAGE Publications.
3. Chêne, Marie. (2010, February 25). Overview of corruption and anti-corruption in Angola. Transparency International. Retrieved from http://www.transparency.org/files/content/corruptionqas/257_Corruption_and_anti_corruption_in_Angola.pdf
4. Cramer, Benjamin W.  (2015). Anti-Corruption Actions: Nongovernmental and Intergovernmental Organizations. In Government Anti-Corruption Strategies: A Cross-Cultural Perspective. (pp.1-22). FL: Taylor & Francis Group.
5. Gunter, Frank R. (2008). Corruption. In Encyclopedia of Social Problems. (2 Vol Set, pp. 172-175). USA: SAGE Publications.
6. Keylor, William R. (2007). Angola (People’s Republic of Angola). In Encyclopedia of the Modern World: 1900 to the Present. New York: Infobase Publishing. pp.48-49
7. Rose-Ackerman, Susan. (2009). Corruption in the Wake of Domestic National Conflict. In Corruption, Global Security, and World Order. (pp.66-95) USA: Brookings Institution Press.
8. Underkuffler, Laura S. (2009). Defining Corruption: Implications for Action. In Corruption, Global Security, and World Order. (pp.27-46) USA: Brookings Institution Press.
9. Zhang, Yahong.  (2015). What Can We Learn from Worldwide Anti-Corruption Practices? In Government Anti-Corruption Strategies: A Cross-Cultural Perspective. (pp.247-260). FL: Taylor & Francis Group.
--------------------------------

บทความแนะนำ

อี-คอมเมิร์ซที่เชื่อมโยงทั้งอาเซียน

14 พฤศจิกายน 2017 (ปรับปรุง 17 พฤศจิกายน 2017) ชาญชัย คุ้มปัญญา เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน ในที่ประชุมเอเปก ลีเซียนลุง ( Lee Hsien Loon...